Ψώρα,  ορισμός / αίτια

Η ψώρα είναι μια σχετικά συχνή πάθηση του δέρματος. Προκαλείται από ένα παράσιτο με οκτώ πόδια το οποίο είναι τόσο μικρό που δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι. Ονομάζεται dermosarcoptes scabie και όπως προείπαμε είναι παράσιτο και όχι έντομο (όπως μερικές φορές λάθος αναφέρεται). Τα τελευταία χρόνια έρευνα του ΚΕΕΛΠΝΟ καταγράφει αύξηση των καταγεγραμμένων περιπτώσεων στην Ελάδα.

Ο άνθρωπος νοσεί από την ψώρα όταν το παράσιτο εισχωρήσει στο δέρμα. Το παράσιτο της ψώρας ζει κάτω από το δέρμα και θρέφεται από αυτό. Όταν το δέρμα αντιδράσει προκαλεί πολύ έντονο κνησμό.

Παρά την ακουστική ομοιότητα η ψώρα δεν έχει καμία σχέση με την ψωρίαση όπως από μερικούς λανθασμένα πιστεύεται. Η ψωρίαση δεν είναι κολλητική όμως η ψώρα είναι μεταδοτική.

Ψώρα, τρόποι μετάδοσης

Πώς μεταδίδεται η ψώρα; Η ψώρα κολλάει από άνθρωπο σε άνθρωπο συνήθως με την άμεση δερματική επαφή. Σπανιότερα η ψώρα είναι κολλητική μέσω χρησιμοποιημένων ρούχων, σκεπασμάτων, αλλά και παιδικών παιχνιδιών.

Η ψώρα στα ρούχα μπορεί να επιβιώσει μόνο 72 ώρες αν δεν έρθει σε επαφή με τον άνθρωπο. Έπειτα πεθαίνει.

Θεωρητικά ο καθένας μπορεί να κολλήσει ψώρα. Κάθε χρόνο αναφέρονται εκατομμύρια νέες περιπτώσεις. Μπορεί να νοσήσει κάθε ηλικία, φίλο και εθνικότητα. Είναι πιο εύκολο να μεταδοθεί σε συνθήκες κατά τις οποίες πολλοί άνθρωποι μένουν μαζί όπως σε νοσοκομεία, γηροκομεία, κατασκηνώσεις, ή στο στρατό.

Αν και η ψώρα δεν θεωρείται αφροδίσιο νόσημα (από τους περισσότερους συγγραφείς δεν συγκαταλέγεται στα σεξουαλικών μεταδιδόμενα νοσήματα), μπορεί να μεταδοθεί με την στενή επαφή. Συνήθως δε μεταφέρεται με την χειραψία καθώς χρειάζεται παρατεταμένη δερματική επαφή.

Ψώρα στα ζώα

Ψώρα μπορεί να εμφανιστεί στο σκύλο, στις γάτες, στα κουνέλια, στους χοιρούς, στα χάμστερ, στα πρόβατα, τα πτηνά κ.α.. Παρόλαυτα η ψώρα των ζώων οφείλεται σε ένα τελείως διαφορετικό παράσιτο. Η ψώρα από ζώα σε άνθρωπο δεν μεταδίδεται. Η γάτα ή ο σκύλος σας χρειάζεται κατάλληλη θεραπεία, αλλά εσείς δε χρειάζεται να την ακολουθήσετε, ούτε καν προληπτικά.

Η ψώρα των φυτών / ψώρα του Σαν Ζοζέ (ελιά, εσπεριδοειδή, δάφνη, γαρδένια, κ.λ.π.) οφείλεται σε παράσιτο που δεν έχει σχέση με την δερματική ψώρα.

Ψώρα, συμπτώματα

Από τη στιγμή που το παράσιτο θα μπει στο δέρμα χρειάζεται λίγος χρόνος μέχρι να εμφανιστούν τα συμπτώματα. Ο χρόνος επώασης της ψώρας είναι μία με τέσσερις ημέρες. Σε άλλες περιπτώσεις ο χρόνος επώασης μπορεί να φτάσει μέχρι και τις έξι βδομάδες (μέχρι να εμφανιστεί η φαγούρα).

Τα συμπτώματα της ψώρας είναι:

• Έντονος κνησμός (φαγούρα) συνήθως το βράδυ: είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα. Ο ασθενής ξύνεται συνέχεια και μπορεί να εμποδίσει τον ύπνο του.
• Εξάνθημα: συχνά η ψώρα συνδυάζεται με εξάνθημα. Αποτελείται από μικρά κόκκινα σημάδια τα οποία συνήθως σχηματίζουν γραμμή. Δεν είναι λίγες πάντως οι φορές που εμφανίζεται ψώρα χωρίς εξάνθημα. Χαρακτηριστικά ψώρα χωρίς εξανθήματα εμφανίζουν συνήθως ασθενείς που πλένονται συχνά και χρησιμοποιούν κορτιζονούχες αλοιφές που προμηθεύτηκαν μόνοι τους από το φαρμακείο.

Το συνεχές ξύσιμο μπορεί να οδηγήσει σε πληγές οι οποίες αργότερα μπορεί να επιμολυνθούν. Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να έχει επιπλοκές και να οδηγήσει μέχρι και σε σήψη και θεωρητικά στο θάνατο (σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς).

Μπορεί να εμφανιστεί παντού στο δέρμα. Τα παράσιτα όμως προτιμούν συγκεκριμένες περιοχές:

Ψώρα στα χέρια: συχνά τα παράσιτα εισχωρούν στην περιοχή ανάμεσα στα δάχτυλα και δίπλα στα νύχια. Ψώρα στα νύχια τα ίδια δεν υφίσταται (από κάποιους αναφέρεται λανθασμένα η ψωρίαση νυχιών ως ψώρα νυχιών, πρόκειται φυσικά για τελείως άσχετη πάθηση).

Άλλη περιοχή που προτιμούν τα παράσιτα είναι οι καρποί και το εσωτερικό από τους αγκώνες.

Ψώρα γεννητικών οργάνων (ψώρα πέους, ψώρα στους όρχεις και στο αιδοίο), ψώρα πρωκτού και ψώρα στις θηλές των μαστών: είμαι περιοχές που έρχονται σε επαφή με τα ρούχα και τρίβονται αρκετά κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ψώρα νορβηγική: Η νορβηγική ψώρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση που εμφανίζεται συνήθως σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς με πολύ έντονα συμπτώματα. Προσβάλλονται ακόμη περιοχές όπως το κεφάλι, που σε υγιείς ασθενείς παραμένουν ελεύθερες. Σε αυτόν τον τύπο της ψώρας τα παράσιτα μπορεί να είναι μέχρι και χιλιάδες σε αντίθεση με την κανονική ψώρα όπου τα παράσιτα είναι το πολύ 20.

Υπάρχουν και άλλες σπανιότερες μορφές όπως η οζώδης ψώρα (μεγάλα οζίδια – εξογκώματα συνήθως στα χέρια), η φλυκταινώδης ψώρα και η κρουστώδης ψώρα.

Η δεμοδηκτική ψώρα (και όχι δεμοδεκτική) ή δεμοδήκωση οφείλεται σε ακάρεο στους θύλακες της τρίχας και είναι άλλη πάθηση.

Ψώρα στα παιδιά και ψώρα στα βρέφη

Η ψώρα σε βρέφος, ή σε μικρό παιδί μπορεί να έχει πιο έντονα συμπτώματα από ότι σε ενήλικες. Προσβάλλονται πιο συχνά οι παλάμες και τα πέλματα. Η ψώρα σε βρέφη μπορεί να προκαλέσει ανησυχία, διαταραχές του ύπνου και μπορεί το μωρό δύναμη θέλει να φάει.

Ψώρα στην εγκυμοσύνη

Κάποιες φορές μπορεί να εμφανιστεί και στην εγκυμοσύνη, παρόλαυτα η πορεία της εγκυμοσύνης δεν επηρεάζεται από τη νόσο, δεν κινδυνεύει ούτε η γυναίκα αλλά ούτε και το βρέφος.

Ψώρα, διάγνωση

Η διάγνωση είναι σηνήθως κλινική μπορεί όμως να γίνει σκαριφισμός του δέρματος από τον ιατρό και να αποκαλυφθούν τα παράσιτα.

Ψώρα, καταπολέμηση

Η αντιμετώπιση της ψώρας είναι εύκολη. Η θεραπεία της ψώρας είναι είτε τοπική με ειδική λοσιόν (πχ. περμετρίνη / permethrin) είτε σε δύσκολες περιπτώσεις με χάπια από το στόμα (ιβερμεκτίνη / ivermectin). Παλαιότερα για την καταπολέμηση της ψώρας χρησιμοποιούνταν και άλλα φάρμακα όπως για παράδειγμα με βάση το θειάφι τα οποία όμως σε σήμερα αποφεύγονται.

Η διάρκεια θεραπείας της ψώρας είναι μόνο μία ημέρα. Σε κάποιες περιπτώσεις απαιτείται επανάληψη της θεραπείας. Αν ακολουθηθούν σωστά οι οδηγίες του γιατρού (κατάλληλη αγωγή με τα παραπάνω φάρμακα, απολύμανση του ρούχων και των σκευασμάτων) η ψώρα θεραπεύεται εύκολα.

Όσον αφορά στην ψώρα φυσική θεραπεία ή φυσική αντιμετώπιση για παράδειγμα με βότανα και γιατροσόφια πχ. με ξύδι και ομοιοπαθητική δεν έχει αποτέλεσμα.

Η ψώρα μετά την θεραπεία: ακόμη κι αν εφαρμοστεί η κατάλληλη θεραπεία, τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν για λίγο καιρό. Πλήρης ίαση έρχεται συνήθως μέσα σε τέσσερις εβδομάδες. Αν παρόλα αυτά μετά από τέσσερις εβδομάδες ο κνησμός επιμένει, μιλάμε για χρόνια ψώρα, η οποία ίσως χρειαστεί δυο μέχρι και τρεις φορές τον ίδιο κύκλο θεραπείας.

Ψώρα, προφύλαξη

Για να ξεφορτωθείς τα παράσιτα χρειάζονται περισσότερα από τη σωστή θεραπεία. Είναι απαραίτητο να απολυμάνεις τα ρούχα, τα σκεπάσματα και τις πετσέτες. Καλό είναι να πλένονται ακόμη και τα παιδικά παιχνίδια το οποία κρατά το μωρό κοντά στο σώμα του. Βοηθάει επίσης ο καθαρισμός του σπιτιού με ηλεκτρική σκούπα. Αν ένα μέλος της οικογένειας έχει ψώρα πρέπει όλη η οικογένεια να επισκεφθεί τον δερματολόγο. Συνήθως θεραπεύονται προληπτικά όλα τα μέλη της οικογένειας αλλά και όποιος είχε στενή επαφή με τον ασθενή.